Τι είναι το mental load και γιατί επιβαρύνει τις μαμάδες;
Έχεις καθίσει ποτέ στον καναπέ στο τέλος της ημέρας και, ενώ δεν κάνεις απολύτως τίποτα, το μυαλό σου συνεχίζει να δουλεύει; Θυμάσαι ότι αύριο το παιδί έχει μια δραστηριότητα, ότι πρέπει να αγοράσεις κάτι για το σπίτι, ότι δεν έχεις κλείσει ακόμη ένα ραντεβού και ότι χρειάζεται να οργανώσεις τις επόμενες ημέρες. Ακόμη κι όταν το σώμα σταματά, η σκέψη συνεχίζεται.
Αυτή η αίσθηση ότι έχεις διαρκώς κάτι να θυμηθείς, να προβλέψεις ή να διευθετήσεις συνδέεται με αυτό που ονομάζουμε mental load, δηλαδή το νοητικό φορτίο της καθημερινότητας.
Δεν αφορά μόνο τις δουλειές που πρέπει να γίνουν. Αφορά κυρίως την ευθύνη να τις έχεις στο μυαλό σου: να αναγνωρίζεις τι χρειάζεται, να οργανώνεις πότε θα γίνει, να θυμάσαι τις λεπτομέρειες και να ελέγχεις αν όλα προχώρησαν όπως έπρεπε. Είναι η αόρατη εργασία πίσω από την καθημερινή λειτουργία ενός σπιτιού και μιας οικογένειας.
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Η προετοιμασία για τη σχολική εβδομάδα δεν σημαίνει μόνο να ετοιμάσεις μια τσάντα. Χρειάζεται να θυμηθείς ποια ημέρα έχει γυμναστική το παιδί, αν πρέπει να πάρει κάποιο υλικό, τι χρειάζεται να υπογράψεις, αν υπάρχουν χρήματα για μια εκδρομή και τι πρέπει να αγοραστεί για το κολατσιό.
Κάποιος μπορεί να βοηθήσει ετοιμάζοντας την τσάντα. Αλλά ποιος θυμήθηκε ότι έπρεπε να ετοιμαστεί; Ποιος έλεγξε το πρόγραμμα; Ποιος γνωρίζει τι χρειάζεται την επόμενη ημέρα;
Αυτή είναι μια σημαντική διαφορά. Η εκτέλεση μιας εργασίας είναι ορατή. Η σκέψη, ο προγραμματισμός και η ευθύνη που προηγούνται συχνά δεν φαίνονται καθόλου.
Το ίδιο συμβαίνει με τα γεύματα, τα ψώνια, τις οικογενειακές υποχρεώσεις, τα ραντεβού και τις ανάγκες των παιδιών. Καθεμία από αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να μοιάζει μικρή. Όταν όμως συνδέονται μεταξύ τους και απαιτούν συνεχή προσοχή, δημιουργούν ένα φορτίο που δύσκολα αφήνεις στην άκρη.
Γιατί οι μαμάδες συχνά επιβαρύνονται περισσότερο;
Σε πολλές οικογένειες, οι μητέρες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της οργάνωσης της καθημερινότητας και της φροντίδας των παιδιών. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι μαμάδες βιώνουν την ίδια πραγματικότητα ή ότι οι πατέρες δεν αντιμετωπίζουν αντίστοιχο φορτίο. Σημαίνει ότι οι ευθύνες δεν κατανέμονται πάντα ισότιμα και ότι οι προσδοκίες γύρω από τη μητρότητα μπορούν να ενισχύσουν αυτή την ανισορροπία.
Μια μαμά μπορεί να θεωρεί αυτονόητο ότι πρέπει να γνωρίζει τι χρειάζεται το παιδί, να θυμάται τις κοινωνικές του υποχρεώσεις, να προβλέπει τις δυσκολίες και να φροντίζει ώστε να μη λείψει τίποτα. Ακόμη κι όταν κάποιος άλλος αναλαμβάνει μια εργασία, εκείνη μπορεί να εξακολουθεί να αισθάνεται υπεύθυνη για το αν θα γίνει σωστά και στην ώρα της.
Υπάρχει επίσης η πίεση να τα κάνει όλα καλά. Να είναι διαθέσιμη για τα παιδιά, συνεπής στη δουλειά, οργανωμένη στο σπίτι και παρούσα στις σχέσεις της. Όταν δεν προλαβαίνει, μπορεί να αισθάνεται ότι δεν προσπαθεί αρκετά, αντί να αναγνωρίζει ότι οι απαιτήσεις είναι περισσότερες από όσες μπορεί να χωρέσει μια ημέρα.
Και κάπως έτσι, η κούραση δεν προέρχεται μόνο από όσα κάνει. Προέρχεται και από την αίσθηση ότι πρέπει να είναι διαρκώς σε εγρήγορση.
Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα;
Το νοητικό φορτίο μπορεί να κάνει δύσκολη ακόμη και την ξεκούραση. Όταν το μυαλό παραμένει απασχολημένο με εκκρεμότητες, ο ελεύθερος χρόνος δεν μοιάζει πραγματικά ελεύθερος. Μπορεί να κάθεσαι για λίγο, αλλά παράλληλα να σκέφτεσαι τι δεν έχει γίνει και τι θα χρειαστεί να κάνεις αργότερα.
Μπορεί επίσης να επηρεάσει τη σχέση με τον σύντροφο. Όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται ότι πρέπει να θυμάται τα πάντα, είναι πιθανό να συσσωρεύει θυμό ή απογοήτευση, ιδιαίτερα αν η προσπάθειά του δεν αναγνωρίζεται. Η διαφωνία που ξεκινά από μια μικρή εκκρεμότητα μπορεί στην πραγματικότητα να αφορά κάτι μεγαλύτερο: την αίσθηση ότι η ευθύνη δεν μοιράζεται δίκαια.
Παράλληλα, οι προσωπικές ανάγκες συχνά μεταφέρονται στο τέλος της λίστας. Ένα ραντεβού που αφορά εσένα αναβάλλεται, μια δραστηριότητα που σου αρέσει δεν χωρά στο πρόγραμμα και η ξεκούραση αντιμετωπίζεται σαν κάτι που θα γίνει όταν ολοκληρωθούν όλα τα υπόλοιπα.
Μόνο που οι υποχρεώσεις σπάνια τελειώνουν οριστικά. Πάντα θα υπάρχει κάτι ακόμη να γίνει. Αν περιμένεις να αδειάσει εντελώς η λίστα για να ασχοληθείς με τον εαυτό σου, μπορεί να περιμένεις πολύ.
Τι μπορεί να βοηθήσει στην πράξη;
Η λύση δεν είναι να γίνεις ακόμη πιο οργανωμένη, ώστε να χωρέσεις περισσότερα στην ίδια ημέρα. Ούτε να προσπαθήσεις να θυμάσαι τα πάντα με μεγαλύτερη συνέπεια. Το ζητούμενο είναι να μειωθεί το βάρος που έχεις αναλάβει και να μη χρειάζεται να κρατάς κάθε εκκρεμότητα στο μυαλό σου.
Μοίρασε την ευθύνη, όχι μόνο τις εργασίες. Αν ο σύντροφός σου αναλάβει μια δραστηριότητα, χρειάζεται να αναλάβει και τον προγραμματισμό της. Για παράδειγμα, δεν είναι απαραίτητο να του υπενθυμίζεις κάθε φορά ότι πρέπει να ελέγξει τι χρειάζεται το παιδί για την επόμενη ημέρα. Συζητήστε ποιες ευθύνες μπορεί να αναλάβει ο καθένας εξ ολοκλήρου.
Βγάλε τις εκκρεμότητες από το μυαλό σου. Ένα σημειωματάριο ή ένα ημερήσιο πρόγραμμα μπορεί να λειτουργήσει ως εξωτερική μνήμη. Κατέγραψε όσα χρειάζεται να θυμάσαι, ξεχώρισε τις προτεραιότητες και σημείωσε τι μπορεί να περιμένει. Δεν χρειάζεται να οργανώσεις κάθε λεπτό της ημέρας. Χρειάζεται να μην αναγκάζεσαι να επαναλαμβάνεις τις ίδιες σκέψεις στο μυαλό σου.
Ξεχώρισε το απαραίτητο από το ιδανικό. Δεν χρειάζεται κάθε γεύμα να είναι περίπλοκο, το σπίτι να είναι πάντα τακτοποιημένο ή κάθε δραστηριότητα να οργανώνεται στην εντέλεια. Αναρωτήσου ποιες απαιτήσεις είναι πραγματικά σημαντικές και ποιες προκύπτουν από την πίεση να τα κάνεις όλα όσο καλύτερα γίνεται.
Προστάτευσε λίγο χρόνο που δεν εξυπηρετεί κανέναν άλλο. Δεν χρειάζεται να είναι μια ολόκληρη ημέρα. Μπορεί να είναι λίγα λεπτά για να διαβάσεις, να περπατήσεις ή να γράψεις όσα σκέφτεσαι. Ο χρόνος αυτός δεν είναι ανταμοιβή επειδή ολοκλήρωσες όλες τις υποχρεώσεις σου. Είναι μέρος μιας καθημερινότητας που χρειάζεται να χωρά και εσένα.
Δεν χρειάζεται να τα θυμάσαι όλα μόνη σου
Το mental load δεν εξαφανίζεται με μία λίστα ή με ένα πιο όμορφο πρόγραμμα. Η καταγραφή μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αντικαθιστά τη δίκαιη κατανομή των ευθυνών, την επικοινωνία και την αναγνώριση της αόρατης εργασίας που απαιτεί η οικογενειακή ζωή.
Μερικές φορές, το πρώτο βήμα είναι απλώς να παρατηρήσεις πόσα πράγματα κρατάς ταυτόχρονα στο μυαλό σου. Να τα καταγράψεις, να δεις ποια πραγματικά σου αναλογούν και να συζητήσεις τι μπορεί να αλλάξει. Όχι για να οργανώσεις ακόμη καλύτερα τα πάντα, αλλά για να πάψεις να είσαι ο μοναδικός άνθρωπος που φροντίζει να λειτουργούν όλα.
Η φροντίδα της οικογένειας δεν χρειάζεται να σημαίνει ότι ένας άνθρωπος γίνεται υπεύθυνος για τα πάντα. Και η φροντίδα του εαυτού σου δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να τελειώσουν όλες οι δουλειές.
Μπορείς να ξεκινήσεις με κάτι απλό: να γράψεις όλα όσα προσπαθείς να θυμάσαι αυτή την περίοδο. Μερικές φορές, όταν οι σκέψεις βγαίνουν από το μυαλό και αποτυπώνονται στο χαρτί, γίνεται πιο εύκολο να δεις τι σε βαραίνει, τι χρειάζεται πραγματικά να γίνει και τι δεν χρειάζεται να συνεχίσεις να σηκώνεις μόνη σου.